Nowe oblicza walki z przestępczością finansową

Globalne systemy płatnicze, platformy cyfrowe i automatyzacja procesów zmieniają oblicze przestępczości finansowej, utrudniając jej wczesne wykrywanie. W efekcie instytucje finansowe muszą coraz częściej sięgać po zaawansowaną analitykę danych i nowe modele monitorowania ryzyka.

Artykuł opublikowano pierwotnie w cyfrowym wydaniu Pulsu Biznesu

Zmiany w krajobrazie zagrożeń wynikają przede wszystkim z rosnącego poziomu i szybkości przepływu danych finansowych. Skalę zjawiska pokazują dane z najnowszych raportów organizacji międzynarodowych. Według analizy ONZ zawartej w raporcie „Inflection Point 2025” setki centrów specjalizujących się w cyfrowych oszustwach generują obecnie blisko 40 mld dolarów rocznych zysków, a ich działalność obejmuje już dziesiątki krajów na kilku kontynentach. Jednocześnie szacuje się, że tylko w 2023 r. ofiary internetowych oszustw na świecie straciły od 18 do 37 mld dolarów. Skala operacji jest dodatkowo wspierana przez rozbudowaną infrastrukturę przestępczą – w samej Azji Południowo-Wschodniej w proceder może być zaangażowanych ponad 350 tys. osób, często pracujących w profesjonalnie zorganizowanych przedsiębiorstwach.

Równolegle rosną wymagania regulatorów dotyczące przejrzystości operacyjnej i zdolności instytucji finansowych do wykrywania nadużyć w czasie zbliżonym do rzeczywistego. Skala problemu jest znacząca – według EPPO Annual Report 2025 na koniec roku prowadzono 3602 aktywne dochodzenia dotyczące przestępstw finansowych, a szacowana wartość szkód przekraczała 67 mld euro, z czego ponad 45 mld euro związanych było z oszustwami VAT i celnymi, często o charakterze transgranicznym. W takich warunkach banki są zobowiązane nie tylko do reagowania na podejrzane działania, ale również do udokumentowania procesów analitycznych, które doprowadziły do ich identyfikacji. W praktyce oznacza to konieczność integracji wielu źródeł danych (od systemów transakcyjnych po narzędzia analizy zachowań klientów) oraz budowy architektury technicznej zdolnej do obsługi bardzo dużych wolumenów informacji operacyjnych.

Nowe wyzwania w zarządzaniu ryzykiem i zgodnością

Jednym z najbardziej wymagających obszarów zarządzania ryzykiem w instytucjach finansowych pozostaje kontrola dostępu do informacji poufnych oraz zapobieganie konfliktom interesów. W globalnych bankach, gdzie wiele zespołów pracuje równolegle nad projektami inwestycyjnymi, finansowaniem przedsiębiorstw czy obsługą transakcji rynkowych, przepływ informacji musi być precyzyjnie kontrolowany. Każde nieuprawnione wykorzystanie informacji poufnej może prowadzić nie tylko do strat finansowych, ale również do poważnych konsekwencji regulacyjnych oraz utraty zaufania ze strony uczestników rynku.

„Nasza rola polega przede wszystkim na identyfikacji potencjalnych konfliktów interesów i rekomendowaniu działań, które pozwolą nimi skutecznie zarządzać, a tym samym chronić naszych klientów, akcjonariuszy jak i pracowników przed negatywnymi skutkami sytuacji, w których dwie strony mają odmienne, sprzeczne cele. Równolegle, wiele transakcji wspieranych przez bank wiąże się z przepływem informacji chronionych, w tym informacji poufnych w rozumieniu Market Abuse Regulation (z ang. Inside Information). Wymaga to od nas podejmowania szeregu czynności mających na celu ich ochronę. Działania te obejmują zarówno nadzór nad zespołami powołanymi do obsługi konkretnej transakcji czy relacji z danym klientem, jak i działania kontrolne wewnątrz banku, mające zapobiec wykorzystaniu informacji poufnych, np. analiza aktywności pracowników na rynkach finansowych czy weryfikacja ich działalności poza bankiem.”

Piotr Bieniasz, Control Room, Standard Chartered

W praktyce oznacza to konieczność wykorzystywania narzędzi umożliwiających ciągłe analizowanie dużych zbiorów danych operacyjnych oraz identyfikowanie wzorców zachowań mogących wskazywać na potencjalne naruszenia regulacyjne.

Rozwiązanie techniczne w walce z nadużyciami

Drugim kluczowym obszarem ochrony instytucji finansowych jest monitorowanie transakcji pod kątem prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu. Skala współczesnych operacji finansowych sprawia, że ręczna analiza jest w praktyce niemożliwa. W dużych bankach każdego dnia przetwarzane są miliony operacji, z których jedynie niewielki odsetek wymaga szczegółowego dochodzenia. Dlatego coraz większe znaczenie mają systemy analityczne pozwalające automatycznie identyfikować podejrzane schematy działania.